e-ISSN 2518-1181
DOI 10.33146/2518-1181
Online Media ID R40-06293
← Повернутись Опубліковано: 30.09.2026

Роль матріархальних цінностей у формуванні основи сталого розвитку сільських територій

Автори

Надія Столярчук Національний науковий центр "Інститут аграрної економіки", м. Київ, Україна ORCID 0000-0001-9775-093X
Микола Крилов Національний науковий центр "Інститут аграрної економіки", м. Київ, Україна ORCID 0009-0009-8107-467X

DOI:

https://doi.org/10.33146/2518-1181-2026-3(113)-229-237

Анотація

Досягнення Цілей сталого розвитку ООН потребує не лише вдосконалення економічних та інституційних механізмів, а й урахування соціокультурних чинників, які визначають характер взаємодії в громаді, рівень соціального капіталу та відповідальне ставлення до природних ресурсів. Метою статті є теоретичне обґрунтування ролі матріархальних цінностей у формуванні сталої економіки як основи сталого розвитку сільських територій, а також визначення механізмів, через які ці цінності впливають на розвиток соціального капіталу громад і досягнення Цілей сталого розвитку ООН. Методологія дослідження представлена синтезом системного, аксіологічного та міждисциплінарного підходів із застосуванням методів аналізу, синтезу, порівняння, систематизації, структурно-логічного аналізу та концептуального моделювання. У статті зроблено огляд матріархальних цінностей як соціокультурного ресурсу, що сприяє формуванню довіри, співпраці, взаємної відповідальності, громадянської активності, міжпоколінної солідарності та екологічної свідомості. Обґрунтовано їхній вплив на розвиток соціального капіталу громад, становлення сталої економіки та підвищення економічної, соціальної й екологічної стійкості сільських територій. Результати дослідження свідчать, що між матріархальними цінностями, соціальним капіталом, досягненням Цілей сталого розвитку ООН та сталим розвитком сільських територій існує взаємозв’язок. У дослідженні пропонується концептуально новий підхід, згідно з яким матріархальні цінності розглядаються як ключовий чинник формування соціального капіталу громад, що створює передумови для розвитку сталої економіки та досягнення цілей сталого розвитку на місцевому рівні. На відміну від традиційних економічних моделей, запропонований підхід наголошує на ролі соціокультурних цінностей як передумови економічної стійкості та довгострокового розвитку. Результати цього дослідження можуть бути корисними для державних органів та інших інституцій в процесі розробки стратегій сталого розвитку територіальних громад, програм розвитку сільських територій, механізмів зміцнення соціального капіталу та реалізації Цілей сталого розвитку на місцевому рівні.

Ключові слова

матріархальні цінності, стала економіка, сталий розвиток, сільські території, соціальний капітал, Цілі сталого розвитку, сільські громади, стале сільське господарство
Список використаних джерел
  1. Bennholdt-Thomsen, V., & Mies, M. (1999). The subsistence perspective: Beyond the globalized economy. Zed Books.
  2. Bezhеnar, I. M., Skyba, H. I., & Kravchenko, S. A. (2022). Analytical assessment of rural areas development. Scientific Works of Interregional Academy of Personnel Management. Economic Sciences, 2(65), 66–78. https://doi.org/10.32689/2523-4536/65-8 [in Ukrainian]
  3. Caillé, A. (2000). Anthropologie du don: Le tiers paradigme. Desclée de Brouwer.
  4. Caillé, A. (2002). The gift as sufficient source of normativity. Diogenes, 49(195), 77–82. https://doi.org/10.1177/039219210204919516
  5. Caillé, A. (2020). The gift paradigm: A short introduction to the anti-utilitarian movement in the social sciences. Prickly Paradigm Press.
  6. Cheal, D. (2015). The gift economy. Taylor & Francis.
  7. Chervinska, T. M. (2026). Development of the concept of sustainable development. Efektyvna ekonomika, 2. https://doi.org/10.32702/2307-2105.2026.2.72 [in Ukrainian]
  8. Fistetti, F. (2023). The gift paradigm: Towards a science of “total social facts”. Elementa: Intersections between Philosophy, Epistemology and Empirical Perspectives, 3(1–2). https://doi.org/10.7358/elementa-2023-0102-fisf
  9. Galaz, V. (2014). Global environmental governance, technology and politics: The Anthropocene gap. Edward Elgar Publishing.
  10. Gibson-Graham, J. K. (2006). A postcapitalist politics. University of Minnesota Press.
  11. Göttner-Abendroth, H. (1991). The dancing goddess: Principles of a matriarchal aesthetic. Beacon Press.
  12. Göttner-Abendroth, H. (2012). Matriarchal societies: Studies on indigenous cultures across the globe. Peter Lang Publishing.
  13. Göttner-Abendroth, H. (2020). The principles of sustainable societies: Matriarchy as an alternative paradigm. Peter Lang Publishing.
  14. Göttner-Abendroth, H. (2022). History of matriarchal societies and the rise of patriarchy: West Asia and Europe. Peter Lang Publishing.
  15. Göttner-Abendroth, H. (2023). Matriarchal politics. Retrieved from: https://goettner-abendroth.de/en/matriarchy/matriarchal-politics
  16. Habermas, J. (1973). A postscript to Knowledge and Human Interests. Philosophy of the Social Sciences, 3(2), 157–189. https://doi.org/10.1177/004839317300300204
  17. Hadzzalo, Ya. M., Zhuk, V. M., Mohylova, M. M., et al. (2019). Scientific foundations and strategic priorities of sustainable development of rural areas of Ukraine. Kyiv: National Scientific Center “Institute of Agrarian Economics” [in Ukrainian]
  18. Herasymchuk, V. (2022). Theoretical aspects of rural areas development in Ukraine: Problems and solutions. Economy and Society, 45. https://doi.org/10.32782/2524-0072/2022-45-88 [in Ukrainian]
  19. Hinrichsen, D. (1987). Our common future: A reader’s guide. The ‘Brundtland Report’ explained. Earthscan Ltd.
  20. Libanova, E. M. (Ed.). (2015). Human development in Ukraine. Modernization of social policy: Regional aspect. Kyiv: M. V. Ptukha Institute of Demography and Social Research of the National Academy of Sciences of Ukraine. [in Ukrainian]
  21. Lupenko, Yu. O., Yehorov, B. V., Nemchenko, V. V., & Lahodiienko, N. V. (2024). Human capital development as a basis for sustainable development of rural areas. Aktualni pytannia ekonomichnykh nauk, 3–4. https://doi.org/10.5281/zenodo.14860929 [in Ukrainian]
  22. Mann, B. A., & Göttner-Abendroth, H. (2015). Matriarchal studies. In: Oxford bibliographies in anthropology. Oxford University Press.
  23. Mauss, M. (1954). The gift: Forms and functions of exchange in archaic societies. Routledge & Kegan Paul.
  24. Mies, M., & Bennholdt-Thomsen, V. (1999). The subsistence perspective: Beyond the globalised economy. Zed Books.
  25. Mouffe, C. (2013). Agonistics: Thinking the world politically. Verso.
  26. Patyka, N., Sokolova, A., Movchaniuk, A., Sysoieva, I., & Khirivskyi, R. (2023). Ukraine’s rural areas in the conditions of decentralization and local self-government reform: Challenges and prospects. Agricultural and Resource Economics, 9(3), 266–295. https://doi.org/10.51599/are.2023.09.03.12 [in Ukrainian]
  27. Patyka, N. I., & Mohylnyi, O. M. (2023). Employment of rural population: State and prospects. Kyiv: National Scientific Center “Institute of Agrarian Economics”. [in Ukrainian]
  28. Petrov, V. P. (1972). Ethnogenesis of the Slavs. Kyiv. [in Ukrainian]
  29. Raworth, K. (2017). Doughnut economics: Seven ways to think like a 21st-century economist. Random House Business.
  30. Reeves Sanday, P. (2002). Women at the center: Life in a modern matriarchy. Cornell University Press.
  31. Rockström, J., Steffen, W., Noone, K., Persson, Å., Chapin, F. S., Lambin, E. F., Lenton, T. M., Scheffer, M., Folke, C., Schellnhuber, H. J., Nykvist, B., De Wit, C. A., Hughes, T., van der Leeuw, S., Rodhe, H., Sörlin, S., Snyder, P. K., Costanza, R., Svedin, U., Falkenmark, M., Karlberg, L., Corell, R. W., Fabry, V. J., Hansen, J., Walker, B., Liverman, D., Richardson, K., Crutzen, P., & Foley, J. A. (2009). A safe operating space for humanity. Nature, 461(7263), 472–475. https://doi.org/10.1038/461472a
  32. Santovetti, S. (2021). Feminine regenerative cultures. Matriculture. Retrieved from: https://www.matriculture.net/feminine-regenerative-cultures/
  33. Seheda, S. (2021). Historical anthropology of Ukraine. Lviv. [in Ukrainian]
  34. Shukurov, A., Sarson, G., Videiko, M., Henderson, K., Shiel, R., Dolukhanov, P., & Pashkevich, G. (2015). Productivity of premodern agriculture in the Cucuteni-Trypillia area. Human Biology, 87(3), 235–282. https://doi.org/10.13110/humanbiology.87.3.0235
  35. Steffen, W., Richardson, K., Rockström, J., Cornell, S. E., Fetzer, I., Bennett, E. M., Biggs, R., Carpenter, S. R., de Vries, W., de Wit, C. A., Folke, C., Gerten, D., Heinke, J., Mace, G. M., Persson, L. M., Ramanathan, V., Reyers, B., & Sörlin, S. (2015). Planetary boundaries: Guiding human development on a changing planet. Science, 347(6223). https://doi.org/10.1126/science.1259855
  36. Strelnyk, O. (2023). Gender, citizenship, and war: How Russia’s war on Ukraine affects women’s political rights. Femina Politica – Zeitschrift für feministische Politikwissenschaft, 32(1), 87–94. https://doi.org/10.3224/feminapolitica.v32i1.07 [in Ukrainian]
  37. Mokhnenko, A., Razumova, H., Brahina, O., Kryshtal, H., Skyba, H., Tsimoshynska, O., Volokhova, I., et al. (2025). Strategy for the recovery of deoccupied territories of Ukraine: Challenges of post-conflict development and ways to overcome them. https://doi.org/10.5281/zenodo.15190154 [in Ukrainian]
  38. The United Nations. (2026). The 17 goals. Retrieved from: https://sdgs.un.org/goals
  39. The United Nations World Commission on Environment and Development. (1987). Our common future. Oxford University Press.
  40. Vaughan, G. (2007). Women and the gift economy: A radically different worldview is possible. Inanna Publications and Education Inc.
  41. Waring, M. (1988). If women counted: A new feminist economics. HarperCollins.